Kortizol dalğası: Sosial media mifləri və reallıqlar

Stres hormonu olan kortizol hazırda internetdə heç vaxt olmadığı qədər populyardır. Gənc nəslin (18-34 yaş) 38%-i artıq həkimlərdən çox sosial mediadakı sağlamlıq məsləhətlərinə güvənir. Bəs TikTok-da qarşımıza çıxan "kortizol üzü", "kortizol kokteyli" kimi anlayışlar nə dərəcədə həqiqətdir?
Milli.Az xəbər verir ki, həkim Dr. Mişela Sorensen izah edir ki, kortizol böyrəküstü vəzilər tərəfindən istehsal olunan bir steroid hormondur. Sadə dildə desək, bu, bədənimizin stres hormonudur. Kortizol təbiəti etibarilə pis deyil; o, səhərlər bizi oyatmaq üçün yüksəlir, axşamlar isə yuxuya getməyimiz üçün minimum səviyyəyə enir.
Sosial mediadakı videolar hər yorğunluğu və ya şişkinliyi kortizol pozğunluğu ilə əlaqələndirsə də, real tibbi vəziyyətlər (Kuşinq xəstəliyi və ya Addison xəstəliyi) əslində çox nadir görülən istisnalardır.
Kortizol səviyyəsini nə balanssızlaşdırır?
Klinik diyetoloq Katherine Hay bildirir ki, patoloji xəstəliklər xaricində kortizolu yüksəldən əsas amillər bunlardır:
Keyfiyyətsiz yuxu və kifayət qədər qidalanmamaq.
Aşırı aşağı kalorili pəhrizlər.
Sosial mediadakı ağır məşq trendləri.
Yüksək kofein qəbulu və emosional stres.
Miflər və Doğrular
Kortizol Üzü (Moon Face) Hər şişkinlik kortizolun yüksək olmasındandır. Ödəm və maye tutulması ola bilər, lakin kortizolun əsas səbəb olması nadirdir.
Ac qarına qəhvə Kortizolu idarəolunmaz şəkildə artırır. Doğrudur. Ac qarına kofein kortizol istehsalını artırır. Qəhvəni yeməkdən sonra içmək daha faydalıdır.
Kortizol Kokteyli Böyrəküstü vəziləri birbaşa müalicə edir. Birbaşa müalicə etmir, lakin tərkibindəki maqnezium və vitaminlər ümumi sağlamlığı dəstəkləyir.
Əgər stres aylarla davam edərsə, bədən artıq kortizol istehsal edə bilmir və bu, "adrenal yorgunluq", motivasiya düşüklüyü, beyin dumanı və depressiya ilə nəticələnir. Mütəxəssislər qeyd edir ki, bu nöqtəyə gəlmək üçün kortizol səviyyəsi 3-6 ay ərzində normaldan kənarda qalmalıdır.
Həkimlərin ortaq rəyi budur ki, sosial media hər şeyi həddindən artıq sadələşdirir. İnsanlar "problemin səbəbi bu hormondur" deyib qısa həll yolu axtarırlar, halbuki əsl problem toplumsal stres və həyat tərzidir.
Tövsiyə
Müntəzəm fiziki aktivlik və sağlam yuxu rejimi qurun.
Xarici stres faktorlarını azaldın.
Dr. Sorensenin dediyi kimi: "Kortizol haqqında nə qədər çox narahat olsanız, o bir o qədər yüksələcək."
Lalə Qüdrətova
Milli.Az