Xroniki yorğunluq sindromu: Səbəbləri, əlamətləri və müalicə yanaşmaları

Xroniki yorğunluq sindromu (həmçinin "Mialgik Ensefalomielit" adlanır) istirahətlə keçməyən, gündəlik fəaliyyətləri ciddi şəkildə məhdudlaşdıran dərin fiziki və zehni yorğunluğa səbəb olan mürəkkəb və uzunmüddətli bir xəstəlikdir. Dünya üzrə milyonlarla insanı təsir edən bu xəstəliyin diaqnozu çox vaxt gecikir; pasiyentlər orta hesabla 5-7 il ərzində müxtəlif həkimlərdə müayinə olunurlar.
Xroniki yorğunluq sindromu niyə inkişaf edir?
Milli.Az xəbər verir ki, bu xəstəliyin tək bir dəqiq səbəbi yoxdur. Adətən bir infeksiyadan (məsələn, virus xəstəlikləri) sonra başlayır. İmmunitetdəki dəyişikliklər, sinir sisteminin və stressə qarşı cavab mexanizmlərinin pozulması, həmçinin enerji mübadiləsinin dəyişməsi kimi amillərin birləşməsi nəticəsində yarandığı düşünülür. Əsas xüsusiyyəti fiziki və ya zehni işdən sonra simptomların kəskinləşməsidir.
Əlamətləri necə ortaya çıxır?
İşdən sonra halsızlıq: Ən diqqətçəkən xüsusiyyətdir. Yüngül gəzinti və ya kitab oxumaq kimi kiçik səylər belə vəziyyətin saatlar və ya günlər sonra "çöküş" ilə nəticələnməsinə səbəb olur.
Yuxu pozğunluğu: Xəstələr yatıb dursalar belə, yenə yorğun oyanırlar.
Başgicəllənmə: Ayaq üstə durarkən və ya dik oturarkən başgicəllənmə və huşunu itirmə hissi olur.
Ağrılar: İzaholunmaz əzələ və oynaq ağrıları, yeni başlayan baş ağrıları geniş yayılıb.
Qripəbənzər hallar: Boğaz ağrısı, limfa düyünlərində şişkinlik və ümumi halsızlıq müşahidə olunur.
Həssaslıq: İşıq, səs və bəzi qoxulara qarşı yüksək həssaslıq olur.
Diaqnoz necə qoyulur?
Xroniki yorğunluq sindromunu təyin etmək üçün tək bir qan analizi yoxdur. Həkimlər əvvəlcə anemiya, qalxanabənzər vəz (hipotireoz), diabet, otoimmun xəstəliklər və yuxu pozğunluqları kimi digər xəstəlikləri kənarlaşdırırlar. Diaqnoz üçün simptomların böyüklərdə ən az 6 həftə davam etməsi və fiziki işdən sonra pisləşmənin olması vacibdir.
Müalicə yanaşmaları
Xəstəliyi tam sağaldan spesifik bir müalicə hələ mövcud deyil. Müalicə simptomları idarə etməyə yönəlir:
"Pacing" (Enerji idarəetməsi): Əsas yanaşmadır. Yorğunluğa baxmayaraq hərəkət etmək əvəzinə, öz enerji limitləriniz daxilində fəaliyyət göstərmək tövsiyə olunur.
Yuxu və ağrı idarəetməsi: Yuxu gigiyenasına riayət etmək və ağrılar üçün fərdi analgetik yanaşmalar tətbiq olunur.
Psixoloji dəstək: Depressiya və ya narahatlıq varsa, bunlar ayrıca müalicə edilməlidir.
Köhnə yanaşmalardan olan "mərhələli idman terapiyası" artıq tövsiyə edilmir, çünki bu, pasiyentin vəziyyətini daha da pisləşdirə bilər.
"Tənbəllik və ya depressiyadır": Xeyr, bu, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının təsnifatında nevroloji xəstəliklər kateqoriyasına düşən bioloji bir xəstəlikdir.
"Daha çox idman etmək sağaldır": Əksinə, həddindən artıq fiziki yük simptomları kəskinləşdirir.
Nə zaman həkimə müraciət etməli?
6 həftədən çox davam edən və istirahətlə keçməyən yorğunluq.
Fiziki işdən sonra günlərlə davam edən pisləşmə.
Yuxudan sonra gümrahlıq hiss etməmək və zehni qarışıqlıq.
Qəfil və şiddətli baş ağrısı, görmə pozğunluğu, şüurun dəyişməsi, ürəkdöyünmə və ya nəfəs darlığı kimi hallar yaşanarsa, dərhal təcili tibbi yardıma müraciət edin.
Müəllif: Ülkər Vəliyeva (Milli.Az redaktor)