Qoz

Qoz dünyada 100 milyon il bundan əvvvəl meydana gəlib. Qozun vətəni Mərkəzi Balkanlardır. Sonradan onu Yunanıstanda, daha sonra isə İtaliyada yetişdirməyə başlayıblar. Bu, çox böyük çətirli bir ağacdır.Yetişmiş qoz xeyirli qida maddəsi və dərman vasitəsi hesab olunur. Onun kalorisi əla növ buğda unudan bişirilmiş çörəyin kalorisindən 2 dəfə artıqdırş 100 qram içliyinin enerji dəyəri 850 kaloriyə bərabərdir. Qoz meyvəsinin içliyi beyinə oxşar formadadır. Qozun içliyinin tərkibində 50%-ə qədər yağ 25%-ə karbohidrat, züllallar A, B2, B3, C, E, K, P vitaminləri mineral duzlar var.

Alimlər belə hesab edirlər ki, insanın bir illik qoz tələbatı 3-4 kq-dır. Qoz aterosklerozun proflaktikası və müalicəsi üçün , eyni zamanda orqanizmdə vitamin, duz, kobalt və dəmir çatışmamazlığı zamanı məsləhət görülür.

Qozun tərkibində çoxlu sellütloza və yağ var, bu da bağırsağın fəaliyyətinin güclənməsinə kömək edir, mədə və qaraciyərin işini yaxşılaşdırır. Qoz həmçinin qəbzilikdən əziyyət çəkən yaşlı insanlar da üçün də xeyirlidir. Əsasən uşaqlar zehni əməklə məşğul olan insanlar da qoz yeməlidir. Onu antihelmint vasitə kimi də istifadə edirlər.

Qoz yağı yarasağaldıcı xüsusiyytə malikdir: Xxaricdən-dəri xəstəliklərinədə, daxildən-işlədici kimi qəbul olunur. Qozun içiliyi həm də kulinariyada və qənnadı məhsullarının istehsalında da istifadə olunur. Qoz içlikli sous çox zərif dada malikdir.

Qozun içliyi yağlı və ləzzətli olmaqla yanaşı yod elementi ilə zəngindir. Məhz buna görə qoz və onun ləpələri arasında olan arakəsmələr zob xəstəliyinin müalicəsi üçün faydalıdır. Oduncağından sənayedə, əsasən də mebel istehsalında istifadə edilir.

Bu beyinəbənzər ləpəli bitki Azərbaycanda geniş yayılıb. Əsasən Şəki-Zaqatala, Quba-Xaçmaz bölgələrində, Ordubad rayonunda və digər rayonlarda becərilir. Növlərinə görə bir neçə çeşidə bölünür:iri, xırda, çətənə (qabığı çox bərk olan, ləpəsi çətinliklə qabığından çıxarıla bilən) və yumşaq qapıqlı qozlar.