Bölgələrimizə səyahət – Kiş kəndi

Kilsəyə gələnlər niyyət tutub məbədin divarlarına xırda pullar yapışdırırlar. Qəpiyin divara yapışıb qalması niyyətinin qəbul olmasına işarədir.

Kiş kilsəsi – Şəki rayonunun Kiş kəndi ərazisində yerləşir. Bəzi müəlliflərə görə Qafqazın ilk kilsəsidir. Kilsə İsanın qardaşı Yakov tərəfindən tikimişdir. "Alban ölkəsinin tarixi"nə görə o, xristianlığı yaymaq üçün bir müddət Çola və Uti vilayətində missionerlik etmiş, sonra isə "Giş" adlı kəndə gedərək orada kilsə tikmişdir. Aparılan tədqiqatlara görə bu indiki Şəki rayonunun Kiş kəndidir və həmin səbəbdən də indi kilsə "Müqəddəs Yelisey kilsəsi" adı ilə tanınmaqdadır.

1824-cü ildə Şəki əyalətində əhalinin ilk siyahıya alınması zamanı Kiş kəndində 1 nəfər də olsun xristian, o cümlədən xristian din xadimi qeydə alınmamışdır. Rəşid bəy Əfəndiyevin yazdıqlarından belə məlum olur ki, 20-ci əsrin əvvəllərində Kiş kəndində 1 nəfər də olsun xristian yox imiş, amma o, qeyd edir ki şəhərdə, yəni Nuxa (Şəki) şəhərində məskən salmış Zuğ erməniləri kilsəni "... mənimsəmişlər və divarının üzünə suvaq vurub üstünə dəmir çəkmişlər. Bu minvalı zahirisini asarü-ətiqəlik (tarixi abidə) halından çıxarmışlar". Rəşid bəy həmçinin, bu kilsənin "həvarilərdən zamanından qalma" olduğunu vurğulamaqla yanaşı, həm də qeyd etmişdir ki abidənin ətrafında qazıntılar aparılarsa "gözəl nəticələr verməyi şübhəsizdir".

Ərazidə aparılan arxeloji qazıntılar zamanı kilsənin ətrafında sərdabələr aşkar olunmuşdur. Torpaq qəbirlər e.ə. IV – III minilliyin qovşağına aiddir. Qəbirlərin içərisində insan sümükləri ilə yanaşı dulus bardaqlar, qılınc və öküz başları da tapılmışdır. 2 öküz başlı torpaq qəbir sözsüz ki, ayin xarakterlidir.

Bu ərazidə yaşayan insanların boyu 2 - 2,5 m olmuşdur. Qəbirlərdəki insan sümükləri bunu deməyə əsas verir. Burada yaşayan insanlar sarışın və mavi gözlü olmuşlar. Ərəb istilasından sonra millətlərin qarışması ilə əlaqədar artıq əlahinin boyu kiçilmiş və insanlar nisbətən qara dərili olmuşlar. Amma hələ də burada yaşayan insanların əksəriyyəti sarışın və mavi gözlüdürlər.

Kilsəyə gələnlər niyyət tutub məbədin divarlarına xırda pullar yapışdırırlar. Qəpiyin divara yapışıb qalması niyyətinin qəbul olmasına işarədir.
Alban qadınlarının istifadə etdikləri aksesuarlar.
Boylarının çox uzun olmasına baxmayaraq barmaqlarının ölçüsü cox incə imiş. Sirğaları, muncuqları isə bir ayrı aləmdir. Xanım hər dövürdə xanımmış.

Xanımların qollarına incə qalması üçün 6 yaşından bilərzik taxılarmış. Yalnız həyatdan köçəndə cıxarılarmış. Xanımlar cox uca boylu (ən kiçiyinin boyu 2m), sarışın və mavi gözlü olublar. Ərəblər gəlincəyə qədər insanların boyu, gözləri və dərisi belə imiş.
Qurbangah. Burda heyvanlar qurban kəsilirmiş.Qurbangahın içərisində buynuzların qalıqları görünür.
Kilsənin həyətində kişi sərdabəsi. Boyu 2.5 m
Yağış olmasına baxmayaraq kilsənin həyəti cox sakit və gözəldir.