COVID-19 sonrası BUNLARA DİQQƏT - Koronavirus keçirmiş insanın beynində nə baş verir?

İngilis neyrofizyoloqları və həkimləri London İmperial Kollecində tədqiqatçı Adam Hempşirin rəhbərliyi altında 84 min insanın yaddaş zəifliyi və digər intellektual qabiliyyətlərini araşdırıb.
Milli.Az xəbər verir ki, araşdırmanın nəticələrinə görə, koronavirus infeksiyası beyində uzunmüddətli nəticələrə səbəb ola bilir.
"COVID-19 xəstəsi olan britaniyalılar koqnitiv testlərdə xəstə olmayan həmyaşıdlarına nisbətən daha pis nəticələr göstərib. Üstəlik, bu fərqlərin səviyyəsi birbaşa xəstəliyin şiddəti ilə əlaqəli olub" , - alimlərin hesabatında deyilir.
İngilis nevroloqları qeyd edib ki, koronavirus, hətta xəstəliyin yüngül simptomları olan xəstələrdə və ya ümumiyyətlə, sağalmış insanlarda belə beyin fəaliyyətinin olduqca ciddi fəsadlarına səbəb ola bilər. Bəs koronavirus keçirmiş insanın bədənində nə baş verir? Əslində bir çox insan xəstəliyin təsirini praktik olaraq özlərində hiss edə bilməz, çünki COVID-19 onlarda asemptomatik keçə bilər. Amma doğrudanmı belədir?
Tibbi Genetik və Sinir Cərrahiyyəsi ilə Sinir Xəstəlikləri kafedrasının professoru və Yaroslavl vilayətinin baş nevroloqu Natalya Baranova bildirib ki, klinik tədqiqatların nəticələri sinir toxumalarının koronavirusdan təsirləndiyini təsdiqləyir. Bu vəziyyətdə virus onlardan bədənə girmək üçün istifadə edə bilər, lakin periferik və ya mərkəzi sinir sisteminin müəyyən hissələrinin zədələnməsi ehtimalı istisna edilmir. Axı məlumdur ki, beyin bədənin enerji qaynaqlarının dörddə birini istehlak edir.
"Enerji karbohidratların bioloji oksidləşməsi zamanı yaranır. Təbii ki, sıxışdırıldıqda ilk növbədə ali sinir fəaliyyəti əziyyət çəkir", - professor qeyd edib.
Yeri gəlmişkən, şüurun bulanıqlığı ağır sətəlcəm əlamətlərinin inkişafının diaqnostik əlamətlərindən biridir. Ağciyər zədələnməsi ilə hipoksiya bütün sinir sisteminə, xüsusən də beyinə çox ciddi şəkildə təsir edən bir vəziyyətdir. Bu yaxınlarda xəstəliyi nisbətən asanlıqla keçirən insanların da risk altında olduğunu göstərən elmi araşdırmalar nəşr olunmağa başladı. Hipoksiya zamanı, yəni bədənə və hər şeydən əvvəl qana oksigen çatışmazlığı nəticəsində ən həssas və ən çox zərər görən orqan əlbəttə ki, beyindir.
Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, ingilis elm adamlarının araşdırmaları yüngül və ya asemptomatik xəstəliklərə məruz qalan xəstələrin həqiqətən mərkəzi sinir sistemi xəstəliklərinə həssas və risk altında olduqlarını təsdiqləyir. Müayinədən keçənlərin bir hissəsinə kəskin yayılmış ensefalomiyelit diaqnozu qoyulub. Bu, mərkəzi sinir sisteminin degenerativ məhvinə səbəb olan, beyindəki və onurğa beyindəki sinir hüceyrələrinin miyelin qabığına təsir edən olduqca ciddi bir iltihab xəstəliyidir.
"Bioloji baxımından kəskin çoxsaylı ensefalomiyelitin sklerozla oxşarlığı var, lakin daha şiddətlidir. Bəzi xəstələrdə uzun müddətli sağlamlıq problemləri yaranır, bəziləri isə yaxşılaşır", - tədqiqatın aparıcı müəllifi və London Universitet Kollecinin məsləhətçisi Maykl Zandi bildirib.
İkinci və ya üçüncü günündə xəstələr adətən xəstəliyin klinik təzahürlərinin şiddətli olmadığını bildirsə də, güclü yorğunluq və depressiyadan şikayətlənirlər. Səbəblər fərqli ola bilər.
"Burada iki mümkün səbəb var. Onlardan biri psixologiya ilə əlaqəlidir. Koronavirus istəsək də, istəməsək də, hər hansı bir insan üçün bir təhlükəyə çevrilir və infeksiya faktı qeyri-sabit psixikası olan insanları ağır stresə sürükləyir. Bu da özlüyündə bədənin müdafiəsini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Bəzən bu stress depressiyaya çevrilir. Burada ona ümid etmək olar ki, xəstə sağaldıqca emosional fon da bərpa olacaq.
Həddindən artıq immunitet reaksiyasının xəstəliyin gedişatına müdaxilə etməsi tamamilə fərqli bir məsələdir və bu, sitokin fırtınası adlanır. Burada virus qan-beyin baryerini qırır və ensefalopatiyaya səbəb olan beyin damarlarının qişasına təsir etməyə başlayır. Yeri gəlmişkən, bu, həm depressiyanın təsirinə, həm də xəstənin həddindən artıq həyəcanına səbəb ola bilər. Xoşbəxtlikdən, son bir ildə səhiyyə sistemi xəstə üçün son dərəcə təhlükəli olan bu xəstəliyin inkişafının qarşısının alınmasında ciddi bir irəliləyiş əldə edib" , - Natalya Baranova açıqlamasında bildirib.
Bu zaman ortaya başqa bir sual çıxır: Bir insan xəstəlikdən nə qədər tez yaxşılaşa bilər? Professor bu sualı belə cavablandırıb:
"Bu, xəstənin bu xəstəliyə düçar olduğu vəziyyətdən asılıdır. Bir çox hallarda depressiv sindrom artıq inkişaf etməyə başlayır, lakin hələ də klinik təzahürlər göstərmədiyi üçün diaqnoz qoyulmur. Tək koronavirusun deyil, ümumiyyətlə hər hansı yoluxucu bir xəstəliyin bu prosesi daha sürətləndirməsi istisna deyil. Bu vəziyyətdə yalnız xəstəliyin inkişafı ilə mübarizə apara bilərik. Qalan məsələlərdə əgər beyin üçün insult kimi travmatik bir hal olmayıbsa, xəstənin bütün qabiliyyətlərini tamamilə bərpa etməsi və tam sağalması üçün əsaslar var". (publika.az)
Milli.Az /news.milli.az