Raxit xəstəliyi haqqında

Raxitin əmələ gəlməsi əsas faktorlar D vitaminin endogen və ekzogen defisitidir. Qeyri düzgün qidalanma, D vitaminin qida ilə kifayət qədər qəbul olunması ilə yanaşı, onun orqanizmdə aktiv formaların əmələ gəlməsinin pozulması (UB şüaları kifayət olunması, böyrək xəstəlikləri , qaraciyər xəstəlikləri, qaraciyər xəstəlikləri) da D vitaminin defisitini yaradır.

Raxitin əmələ gəlməsində əsas rolu: Kalsium və fosforun orqanizmə kifayət qədər daxil olmaması uşaqların inkişafın zəifləməsinə səbəb olur. D vitamin streoid birləşmədir, 2 formada D2(erqokalsiferol) və D3 ( xolekalsiferol) mövcuddur ki, onlarda quruluşuna, fiziki-kimyəvi xüsusiyyətlərinə görə insan orqanizmə çox yaxındır. Orqanizmə qida ilə daxil olan D vitamini qaraciyər və böyrəkdə dəyişikliyə uğrayır, 1,25 dihidroksi vitamin D əmələ gəlir, o hormona bənzər fəaliyyət göstərir. Bağırsağın hüceyrələrinin genetik aparatına təsir edərək, Ca bağlayıcı və onun transportunu təmin edən zülal sintezini artırır. D vitaminin çatışmazlığı zamanı kalsium sorulması və mübdiləsi pozulur, qanda konsentrasiyası azalır. Bu qalxanvari ətraf vəzilərin reaksiyasına parahormon (Ca – P mübadiləsini tənzimləyir) sekresiyasının artmasına qəbul olur. Parathormonun həddən artıq sekresiyası kalium sümük toxumasından səfərbər edilməsinə , böyrək kanalcıqlarında fosfotların reabsiyasının supresiyasına və qanda qeyri üzvi fosfotların miqdarının azalmasına səbəb olur. Eyni zamanda qələvi fosfotazanın aktivliyi kəskin artır. Fosfot – kalsium mübadiləsinin pozulması asidozu inkişafına gətirib çıxarır ki, bu da sinir sisteminin oyanıqlığı pozulması ilə müşahidə olunur.

Klinik şəkli : Ağırlığından asılı olaraq III dərəcəsi ayırd olunur.

I dərəcə ( yüngül) sinir və əzələ sistemi tərəfindən yüngül dəyişikliklər müşahidə olunur.

II dərəcə (orta) sümük, əzələ ,sinir, qanyaradıcı sistem tərəfindən nəzərə çarpan dəyişikliklər əmələ gəlir. Daxili orqanların funksiyaları mülayim dəyişilir, dalaq və qaraciyər azca böyüyür, anemiya əmələ gəlir.

III dərəcə (ağır) mərkəzi sinir sistemi, sümük, əzələ sistemi, daxili orqanlar tərəfindən dəyişikliklər ortaya çıxır.

Uşaq 2-3 aylıqkən ilk əlamətlər görünür. Tərləmə, narahatlıq, əzələ distoniyası, ənsədə tüklərin tökülməsi böyük əmgəyin kənarların yumşalması müşahidə olunur. 2-3 həftə davam edir. Biokimyəvi müaayinədə fosforun miqdarının azalması, fosfotazanın aktivliyinin artması təyin olunur.

Xəstəliyin qızğın dövründə sinir sistemində tormozlanma, sümük sistemində dəyişikliklər, kəllə sümükləri, döş qəfəsi ətrafları sümüklərində dəyişikliklər ortaya çıxır. III mərhələdəki sümük dəyişiklikləri III dərəcə deformasiya əmələ gətirir. Daxili orqanların funksiyaları, statik funksiyaları pozulur, əzələ hipotoniyası, anemiya prosesə qoşulur. II, III mərhələdə dalaq və qaraciyər azacıq böyüyür. Rentgenoqrammada sümüklərin konturları bulanıqdır. Borulu sümükləri epifizləri qədəhşəkilli , metofizləri kənarları haşiyələmişdir.

Yarımkəskin gediş prosesin yavaş inkişafı ilə xarakterizə olunur. Çox vaxt 6-9 aylıq hipotrofiyalı uşaqlarda görülür. Sümüklərin yumşalması nisbətən az nəzərə çarpır.

Borulu sümüklərin epifizlərin qalınlaşması, osteoid hiperplaziyası ostomalyasiya nisbətən üstünlük təşkil edir, qabırğalarda " raxitik təsbeh" əmələ gəlir. Proses yayda sakitləşir, qışda kəskinləşir.

Gec ortaya çıxan raxit az hallarda rast gəlinir, 4 yaşdan sonra ortaya çıxır.

Diaqnoz: Çətinlik törətmir. Klinik əlamətləri laborotor (Ca, P, qələvi fosfotoza) və rentgenoloji göstəricilər dəstəkliyir.

Müalicə: Düzgün rasional qidalanma günəşli hava, masajı, gimnastika. D vitamin preparatlar təyin olunur. UBŞ terapiya başlanğıc dövrdə və erkən yaşlı uşaqlarda yaxşı effekt verir.

Vaxtında diaqnoz qoyulması və müalicə olunması halında praqnozu əlverişlidir.

Profilaktika: Hamilə qadın kifayət qədər açıq, təmiz , günəşli havada olmalı, düzgün qidalanmalı, xüsusilə son 2-3 ayda kifayət qədər D vitamini almalıdır. Uşağın qida rasionunda təzə meyvə tərəvəz kifayət miqdarda vitaminlər, duzlar, xüsusilə təbii D3 vitamin (yumurta sarısı, balıq yağı) olmalıdır.