Sosial fobiya. Mən insanlardan qorxuram

Sosial fobiya. Mən insanlardan qorxuramSosial fobiya cəmiyyət arasında danışarkən, oturarkən, hər hansı işlə məşğul olarkən, sosial fəaliyyət zamanı ortaya çıxan, nevrotik xəstəliklər qrupuna aid olunan psixoloji problemdir.
Qeyd olunan narahatlıqlar yalnız sosial mühitdə yaşanır. Məsələn: evdə tək olanda rahat şəkildə telefonda danışan biri, cəmiyyət arasında telefonda danışa bilmir və təşviş keçirir. Bu hallar artdıqca mühitdən uzaqlaşır və tamamilə özünə qapanır.
Sosial fobiyalı insanlar bu hissləri keçirməmək üçün müxtəlif müdafiə mexanizmlərindən istifadə edir: mühitdən uzaqlaşma, sosial ünsiyyət defisiti, göz kontaktından qaçma, xəyal qurma, alkoqol asılılıq və insanlara qarşı laqeydlik.
Simptomları (əlamətləri):
Sosial fobiyanın əlamətləri fiziki, koqnitiv (zehni) və bihevioral (davranış) olmaqla üç kateqoriyaya bölünür:
1. Fizioloji simptomlar
- Üzün qızarması
- Tərləmə
- Ağızda quruluq
- Ürək döyüntüsünün artması
- Təngnəfəslik
- Titrəmə
2. Zehni (koqnitiv) simptomlar
- Çirkinəm, bəyənilmirəm kimi düşüncələr
- Sevilmədiyini və gücsüz olduğunu ifadə edən düşüncələr
- "Mükəmməl olmalıyam, səhvlərim olmamalıdı"
- "Narahatlığımı bildirməməliyəm"
- "Rahat olmalıyam"
- "Hamı məni bəyənməlidir"
3. Bihevioral (davranış) simptomlar
- Qorxduğu yerə getməmək və ya həmin yeri tərk etmək
- Göz kontaktı qurmamaq
- Mənasız düşüncələr
- Xəyal qurmaq
- Mövzunu dəyişdirmək
- Alkoqol istifadəsi
Sosial fobiyalı insanlar yaşadıqları narahatlıqlara görə bir çox işlərlə məşğul ola bilmirlər və zaman keçdikcə insanlarla ünsiyyətdə çox ciddi çətinliklər yaşayırlar.
Səbəbləri:
Problemin yaranmasında psixososial faktorların təsiri olduqca yüksəkdir. Bu kateqoriyaya həmin insanın ailəsi, ətrafı və dostları aid olunur. Ailə sosial fobik insanın təhsilində ən əhəmiyyətli rol oynayan ünsürdür.
Şəxsiyyət əksər hallarda 0-6 yaş arasındə ailədən aldığı tərbiyə üsuluna görə formalaşır, fərdin sosial proseslər qarşısındakı davranışı ailədən əldə etdiyi təcrübələrə əsasən dəyişir. Tədqiqatlarda qatı, nəzarətçi, mükəmməliyyətçi, tabulara həssas yanaşan, sosial münasibət sevməyən və özünüqiymətləndirmə ilə bağlı hədsiz avtoritarlıq göstərən ailələrdə böyüyən uşaqlarda sosial fobiya riskinin daha yüksək olduğu göstərilir. Belə ailələrdə böyüyən uşaqlarla əsasən ailə üzvləri ilə ünsiyyət yaradılmır və ya uşaq özünü ifadə etmək istədikdə sərt reaksiya ilə qarşılaşır. Həmçinin bu tip ailələrdə cəmiyyətin onlar haqqında fikirləri, nə düşündükləri böyük əhəmiyyət kəsb edir. Ailə üzvləri üzərində sosial təzyiq yüksəkdir.
Sosial fobiyası olan insanların düşüncə strukturlarına nəzər yetirdikdə bəzi xüsusiyyətlər ortaya çıxır:
- Özləri ilə bağlı dəyərsiz cümlələr qururlar
- Hər şeyin mükəmməl olmasını istəyirlər; mükəmməllik başqaları tərəfindən sevilmək üçün lazım olan haldır
- Gördükləri işlərlə bağlı danışarkən daha çox neqativ hissələrə köklənirlər
- İnsanlar münasibətlə ilə bağlı xatirələri əksər hallarda mənfi istiqamətdədir
- Sosial mühitdə olan insanların onlar haqqında mənfi düşüncəyə sahib olduqları fikrindədirlər
- İnsanlar arasında alçaldılmaqdan, yumor obyekti olmaqdan qorxurlar.
- Başqaları onları incitməsin deyə hər şeyi nəzarətdə saxlamağı düşünürlər, lakin daxili həyəcanlarına nəzarət etmədikləri üçün özgüvənləri yoxdur
Terapiyası:
Adətən bu tip insanlar psixoloqa müraciət etməkdə müəyyən çətinliklər, tərəddüdlər yaşasalar da tez bir zamanda müsbət nəticə əldə edə bilirlər. Əsasən koqnitiv-bihevioral terapiyadan istifadə olunur. Psixoloq duyğu və düşüncə üzərində fokuslanır. Çox ağır formalarında farmakoterapiya tətbiq oluna bilər.
Elnur Rüstəmov -  Psixologiya və Konsultasiya Mərkəzinin rəhbəri, psixoloq
Nərmin Quliyeva - Xəzər Universitetinin Psixologiya fakültəsinin tələbəsi
Milli.Az /news.milli.az

Xəbərlər     Baxılıb: 721   Tarix: 21 noyabr 2021
f Paylaş

Tezbazar.az elanlar sayti

Digər yazılar

Sınmış termometr nə ilə təhlükəlidir?

Biz bədən hərarətinin ölçülməsi üçün əksər hallarda civəli termometrdən istifadə edirik. Bu termometrlər çox dəqiq sayılır. Lakin onların mənfi cəhəti də var - bu termometrlər çox asan sınır. Nəticədə termometrin içərisind

Bunu edən insan qara ciyərini qoruyur

Amerika alimləri araşdırmalar nəticəsində belə qərara gəliblər ki, bədən tərbiyəsi və qaçış qara ciyəri bir çox mənfi təsirlərdən, hətta spirtli içkilərin ziyanlı təsirindən qoruyur. MedicalDaily xəbər verir ki, intensi

Körpənizlə qucaqlaşmağın xeyrinə daha bir araşdırma

Yeni araşdırmalara əsasən daha çox qucaqda olan körpələr böyüdükdə daha sağlam, daha məhsuldar, daha anlayışlı, mehriban və daha az depressiyaya meylli olurlar. Darcia Narvaez araşdırması əsasında 600 böyük adamı müşahid

COVID-19-dan sağalmanı sürətləndirən QİDALAR

Rusiyalı diyetoloq Lera Lavski koronavirus infeksiyasından tez sağalmaq üçün pəhrizə zəngin qidaların əlavə edilməli olduğunu bildirib. -a istinadən xəbər verir ki, ekspert sinklə zəngin qidaların T-hüceyrələri və immuniteti

Yenidoğulmuş ilk dəfə nə zaman çimizdirilməlidir?

Mütəxəssislər yenicə anadan olmuş körpələri ilk dəfə çimizdirilmələrinin 48 saata kimi ləngitməyi məsləhət görürlər. Bunun üçün aşağıdakı səbəblər mövcuddur:. Müxtəlif infeksiyalara yoluxma təhlükəsinin aşağı düşməsi. Körpələ

Yaşıl çayda olan maddə artriti müalicə edir

Vaşınqton Universiteti alimləri yaşıl çayın tərkibində güclü iltihabəleyhinə təsirə malik olan maddəni aşkar ediblər. Tədqiqatçılar izah edir ki, hal hazırda revmatoid artritin müalicəsində istifadə olunan dərmanlar bahalıdı

Mastopatiyadan yaxa qurtarmaq - Sağlamliq hər kəsin öz əlindədir

İndi siz mastopatiyadan yaxa qurtarmaq üçün həkim müalicəsi ilə yanaşı, özünüzdən asılı olan və hər bir xanımın yerinə yetirə biləcəyi qaydalarla tanış olacaqsınız. Diqqətli olun və dediklərimizi yadda saxlayıb əməl edin

Rəxit xəstəliyi. Yalan yoxsa həqiqət?

Günümüzün ən aktual xəstəliklərindən biri də "rəxit" xəstəliyidir. Görəsən bizim körpələr həqiqətən də xəstədirlər?. Uşaqlara ən çox qoyulan diaqnozlardan biri də rəxit xəstəliyidir. Bu xəstəlik barədə geniş məluma

3 faydalı ənənəvi yağ - kərə, əridilmiş və piy

Əsrlər boyu əcdadlarımızın faydalandığı bir sıra ənənəvi yağlara 50 ildən artıq bir vaxt ərzində müasir tibb tərəfindən "zərərli" damğası vurularaq insanlara rasionlarından çıxarılması tövsiyyə edilirdi. Lakin so

turlar.az

sonxeber.az toy makiyajlari geyim şəkilləri donlar 2022 aksesuar paxla cigirtmasi klyos donlar 2022 resept kosmetika novruz bayramina aid hakista lüt qadın