Brussellyoz və onun əlamətləri haqqında

Brussellyoz və onun əlamətləri haqqında geniz izahatı siz oxucularımıza təqdim edirik

Brussellyoz - qorxusuz görünən qorxulu xəstəlik.

Əvvəllər insanlar başqalarından gələn yoluxucu xəstəliklərdən ehtiyat edirdilərsə, zaman keçdikcə bu hal dəyişməyə başladı. "Quş qripi", "donuz qripi" və bu kimi heyvanlardan gələn viruslar dünyada yayıldıqca, ölüm halları artdıqca qorxulu xəstəliyin məhz insandan deyil, heyvandan keçə biləcəyini anlayan insanlar daha da ehtiyatlı olmağa başladılar. Lakin bu ehtiyat da heyvanlardan gələn bakteriyaların qarşısını ala bilmir. Çünki ona qarşı görülən tədbirlərdə zaman-zaman insan tənbəlliyi, qorxmazlığı üzündən axsamalar yaranır. Nəticədə isə bakteriyalara yoluxmaq qaçılmaz olur.

Belə yoluxulması qorxulu, lakin insanlar tərəfindən elə də təhlükəli qəbul edilməyən bakteriyalardan biri brüssell bakteriyasıdır. Bu bakteriya insanı şikəst edib ömürlük iş qabiliyyətindən məhrum etməyə qadirdir. Kifayət qədər məlumatı olmayan insanlar isə belə bakteriyalara fikir vermir, vaxtında müalicə almır. Nəticə isə acınacaqlı olur. Xüsusən kənd rayonlarında yayılma ehtimalı olan bakteriyanın səbəbi o ərazilərdə mal-qaranın saxlanılmasıdır. Brussellyoz heyvanlardan və ya onlardan hazırlanan qidalardan insanlara keçən mikrob növüdür. Xüsusən sümük və əzələlərlə bağlı olan, bununla yanaşı bədənin digər orqanlarını da zədələyən yüksək qızdırma ilə müşahidə olunan bir xəstəlikdir. Brussellyoz insanın digər orqanlarına ziyan vuraraq, meningitə, qaraciyərin böyüməsinə, dalağın zədələnməsinə gətirib çıxara bilir. İri mal-qaradan keçən bu mikroblar sterilizə edilməmiş süd istifadəsi zamanı da insanlara keçə bilir.

Həkim infeksionist Maya Tanrıverdiyevanın sözlərinə görə, brussellyoz insanlar arasında çox ciddi xəstəlik kimi qəbul edilməsə də olduqca təhlükəli və ciddi xəstəlikdir. Bəzən yoluxmuş insan 39 dərəcə istiliklə özünü gümrah və yaxşı hiss edə bilər, buna aldanmamalıdır: "Brusellyoz xroniki gedişli xəstəlikdir. Xəstəlik insanların əlilliyinə səbəb olur. Xəstəliyə yoluxmuş heyvanlar isə məhv edilərək yandırılır. Brussellyoz zamanı insanda yüksək qızdırma olur və bu qızdırma zamanla yavaş-yavaş qalxıb enir. Uyğun müalicə aparılmadığı təqdirdə bu formada davam edir. Mikrob insan orqanizmində müxtəlif sümüklərdə yayıla bilər. Ən çox rast gəlinəni isə bud sümükləridir. Bu da ağrı ilə müşayiət olunur. Xəstəliyin vaxtında qarşısı alınmazsa, xəstəlik xroniki hal alır. Belə olduqda isə brusellyoz əsəb sisteminin pozulmasına səbəb olur".

Bir çox hallarda brussellyozun əlamətlərini bilməyənlər bunu qrip və ya soyuqdəymə zənn edərək terapevtə müraciət edirlər. Əgər terapevt öz işini yaxşı bilirsə, o zaman xəstəliyin simptomlarından bunun brussellyoz olduğunu təyin edir və xəstəni infeksionistə yönəldir. Belə olduqda sağalma prosesi tezləşə bilər. Ancaq əks halda oynaq və onurğa ağrıları və digər əlamətlərlə müşayiət olunan xəstəlik daha da şiddətlənir. Brussellyozda inkubasiya dövrü 7 gündən 30 günə qədər və daha çox davam edir. Xəstəliyin necə davam etməsi insandan-insana dəyişir. Xəstəliyin başlanmasından əvvəl kefsizlik, zəiflik, əhval-ruhiyyənin düşkünlüyü, kəskin zehni və fiziki yorğunluq, başağrısı, iştahanın azalması müşahidə olunan prodromal dövr 3-5 gün davam edir. Sonra xəstəlik gərginləşir, temperatur yüksəlir, şiddətli tərləmə üstünlük təşkil edir. Qızdırma uzun çəkir, xəstəliyin qızğın dövründə temperatur qalxır. Limfatik düyünlər, xüsusən boyun və qoltuqaltı düyünlər paxla boyda olur, ağrımır. Brussellyozun kəskin və yarımkəskin formalarının müalicəsinə antibiotiklərin tətbiq edilməsi ilə başlayırlar, bunlar antibakterial təsir göstərir, bədənin temperaturunun enməsinə, tər ifrazatının azalmasına səbəb olur. Müalicə kursla aparılır və normal, düzgün müalicə sonrası xəstəlikdən qurtulmaq mümkündür.

M.Tanrıverdiyeva bildirir ki, brüssellyozun yoluxması 3 yolla olur. Birincisi, insan heyvandarlıqla məşğul olur. İkincisi, heyvandan alınan süd, yaxud pendirin birbaşa istifadəsi zamanı, üçüncüsü isə laboratoriyada işləyənlər. Hər üçünün brüsella bakteriyasına yoluxma yolu fərqlidir: "Heyvandarlıqda məşğul olan insanlar heyvanlarla təmasda olarkən əlcək və raspiratordan istifadə etməlidir. Laboratoriyalarda da əlcək və raspiratorlardan istifadə olunmalı və xüsusi kabinalarda işləməlidirlər. Bu dünyanın bütün ölkələrində məcburiyyət halını alıb. Qida olaraq brusella bakteriyasına yoluxmamaq üçün pendir və süd alarkən diqqətli olmaq lazımdır. Sterilizə edilməmiş süddən hazırlanan qidalar təhlükə mənbəyidir. Südü qəbul etməmişdən öncə onu mütləq bişirmək lazımdır. Çünki yüksək temperaturda brussellyoz ölür. Eləcə də, pendiri 60 sutkadan artıq müddətdə duzlu suda saxlamaq, əti isə yaxşı bişirmək bu bakteriyaların insana keçməsinin qarşısını alır. Küçələrdə, əldə satılan, evdə hazırlanmış süd və pendir almaq məsləhət deyil".

Brüssellyozu tamamilə yox etmək mümkündür. Lakin çox ciddi müalicə lazımdır. Əsasən, insanlar məlumatlandırılmalıdır. Bu gün rayonların əksəriyyətində bu xəstəlikdən qorunmurlar, qorxmurlar. Halbuki, insanda fəsad yarada biləcək, şikəst edə biləcək bir bakteriyadır.

Azərbaycanda baytarlıq mütəxəssisləri və alimlər brussellyoz əleyhinə yeni bioloji aktiv maddə yaradıb. Yeni bioloji aktiv maddə brussellyoz xəstəliyinə tutulmuş bütün növ heyvanların 7 gün ərzində 100 faiz sağalmasına səbəb olur. Maddənin bakterisid təsirə malik olmasını öyrənmək üçün Respublika Baytarlıq Laboratoriyasının baktereologiya şöbəsində "Brussellyozun törədicisinə qarşı orqanizmdən kənarda (in vitro) həssaslığı" öyrənilib və onun bakteriosid təsirə malik olması sübut edilib. Eləcə də sınaqlar iribuynuzlu və xırdabuynuzlu heyvanlar üzərində aparılaraq brussellyoz xəstəliyinin modeli yaradılıb. Beləliklə, bu aktiv maddənin yüksək müalicəvi effekti əldə olunub.

Qeyd edək ki, ölkəmizdə 164 nəfər sözügedən xəstəlik daşıyıcısı aşkarlanıb. Ölüm halları isə qeydə alınmayıb.