Evlilik lüzumludurmu və şərtləri nələrdir?

"Sizə həmcinslərinizdən onlara isinəsiniz deyə cütlər yaratmış olması, aranıza bir sevgi və şəfqət qoyması, Onun və qüdrətinin dəlillərindəndir" (1) kəlamındakı ayət-i kərimə, ailə müəssisəsinin təməlini bəyan etməktədir. Ailədə qadın və kişinin qarşılıqlı sevgi və şəfqət duyğuları içində həyatlarını davam etdirmələri, Allahın qüdrət və rəhmətinin dəlillərindən sayılmaqdadır.

İslamiyyət ilahi bir din olması etibarıyla insan yaradılışına ən uyğun bir prinsipler toplusudur. Hər İslami məsələdə sonsuz hikmət, fayda və tarazlıq müşahidə edilməkdədir.

İslam, saysız tanrıları rədd edərkən, Tövhid inancını bütün şəffaflığıyla zehnlərə nəqş etməktədir. Zülmü və haqsızlığı qadağan edərkən,ədaləti və haqpərəstliyi ən incə noqtələrinə qədər öyrədib, göstərməkdə, insanı harama sövq edən duyğularını həmişə doğruya və orta yola yönləndirməkdədir. Fərdləri yoldan çıkaran, cəmiyyəti sarsıdan və ailə yuvasını kökündən qazıyan zinanı qadağan edən; nikahı, qadın-kişi münasibətlərini çox gözəl bir şəkildə düzənləməktədir.

Hər məsələdə zaman, məkan və şərtlərə riayət olunduğu kimi, evlənmədə də eyni xüsuslar mövcuddur. Ayət və hədislərdə evlənmə haqqında keçən əmr və tövsiyyələr məzhəp imamları və müctəhidlər tərəfındən bəlli qayda və əsaslara bağlanmışdır. Bu əsaslar üzərində qısaca durmaqda fayda vardır:

"Qadınlardan xoşunuza gələnləri nikahlayın"(2) İlahi əmri ilə "Evlənin çoxalın"(3) hədis-i şərifindəki əmir, mütləq olmadığı kimi, bəlli şərtlərə bağlıdır və "hərkəs üçün və hər vaxt deyildir." Nikahdakı ən mühüm hikmət nəslin davamıdır. İnsanın şəhvani hislərini halal dairədə tətmin etməktir. Bu sayede sirat-i müstəqim olan iffət xislətinə qovuşulmuş, zülm və təcavüzdən uzaqlaşılmış olur.

Evlənmədiyi təqdirdə nəfsini qeyri-qanuni yoldan razı edə bilməyəcək vəziyyətdə olan və evlənəcəyi qadının ehtiyaclarını təmin imkanına sahib olan kişilərin evlənmələri fərzdir. Əks təqdirdə harama girmə təhlükəsi vardır. Hədis-i şərifdə gücü yetən gənclərin evlənmələri, fəqir olanların da oruç tutmaları, bu hikmete rəğmən tövsiyyə edilmişdir.(4)

Digər tərəfdən, ailə hüququnu ifaya cəhd edən və itidal içində olan, güclü bir iştiyak hissetməyən kişilər üçün nikah sünnətdir. Başqa bir görüşə görə, fərzdir.

Evlənmək, ailə hüququnu inkar edib, evlənəcəyi qadına əziyyət və zülm edəcəyindən qorxulan bir kimsə üçün nisbi məkruh; bu hüququ inkar edəcəyi dəqiq olan kimsə üçün də haramdır. Bundan başqa səhhəti qaydasında olmayan, evlənincə xəstəliyi arta biləcək kimsə üçün də eyni hökm keçərlidir.